تشکیلات اداری اشکانیان

شیوه انتخاب شاهنشاه:

(برخی از مورخین بر این باور بوده اند که نظام شاهنشاهی در ایران عصر اشکانی، مبتنی بر نظام انتخابی بوده و اعضای مجلس «مهستان» شاه را انتخاب می کرده اند. وُلسکی در این مورد می نویسد: تاریخ نویسان با نقل گزارش استرابون نتیجه می گیرند که پادشاهی اشکانیان انتخابی بوده یعنی اشراف و بزرگان عضو مجلس مِهستان [انجمن بزرگان] شاه ایران را انتخاب می کرند. وی با رد این برداشت معتقد است که با تکیه بر گزارش پلینوس که می گوید در دولت پارتیان هجده پادشاهی وجود داشته است، و چون هر یک از ایالات دولت پارتیان را، یک پادشاهی تلقی می کرده اند، و در رأس هر یک از آن ها شاهی وجود داشته لذا می توان نتیجه گرفت که منظور استرابون انتخاب شاهنشاه یا شاه شاهان نیست بلکه انتخاب فرمانروایان ایالات از میان اعضای مِهستان است که لقب ایرانی «بیستخ» یا ویستخ، داشته اند. بنابراین چیزی که به راستی از متن استرابون فهمیده می شود انتصاب «شاهان از میان» اعضای دو مجلس است نه یک شاه.)(1)

ممالک تابعه به 2 دسته تقسیم می شوند.

1. ممالکی که از ایالات دولت پارت به شمار می آمدند و برای هر یک از آنها یک نفر والی یا «ویتاکسا»معین میشد.

2.ممالکی که تابع پارت بودند ولی والیان پارت آنها را اداره نمیکردند بلکه اینها پادشاهی داشتند که دست نشانده شاهان اشکانی بودند اینها وظایفی نسبت به شاه اشکانی یا شاهنشاه داشتند ولی در امور داخلی مملکتشان مستقل یا چنانچه امروزی میگویند خود مختار بودند.

(پیرنیا میگوید:"از وضع ادارات دولت پارت اطلاعاتی نیست و از نویسندگان عهد قدیم هم خبری در این باب نرسیده نمیدانیم ادارات دولت اشکانی چطور اداره و تقسیم شده بود وزرا چه نام داشتند و چند تن بودند همین قدر میدانیم که سورنا رئیس خانواده سورن پهلو سپهسالار کل قشون بود و او هم در موقع تاج گذاری تاج را او بر سرشاه میگذاشت. و افرادی نیز در مجلس شیوخ عضویت داشتند میتوان حدس زد که ادارات دولت اشکانی مانند ادارات دولت هخامنشی و سلوکی بوده.)(2)

مجلس مِهِستان
(گرچه روایت ایرانی اطلاعاتی در مورد ترکیب مجلس مِهستان در دوره اشکانیان در اختیار ما نمی گذارد، اما اطلاعات درباره دوره ساسانیان اجازه قضاوت تقریبی را می دهد. مِهستان یا شورای بزرگان از خویشان نزدیک شاه، مانند پسران و برادران او و نیز نمایندگان خاندان های بزرگ و موبدان بزرگ تشکیل می شد. هیچ چیز مانع از این فرض نیست که ترکیب مشابهی در زمان اشکانیان وجود داشته باشد. )(3) 

 

منابع 

(1) شاهنشاهی اشکانی ولسکی  1386 ص 125 تا 127

(2)حسن پیرنیا تاریخ ایران باستان انتشارات نگاه ص 2173 و 2174

(2)همان صفحه ی 127