▪اقتصاد اشکانیان

نظام اقتصادی اشکانی
"اقتصاد جامعه اشکانی بیشتر بر کشاورزی و دامداری استوار بود. یکی از نشانه های رونق کشاورزی در این دوره توجه بیشتر به آب و آبیاری و حفر کاریزها، به ویژه در مرغیان، در شرق فلات ایران است. به نظر می رسد که اشراف پارتی در سرزمین های تحت حاکمیت خود به امور کشاورزی توجه خاص داشته اند و از وجود بردگانی که
غالبا از اسرای جنگی بودند، سود می بردند. افزون بر این، در املاک متعلق به شاه و نیز موقوفات معابد از وجود بردگان استفاده می شد. اما در این میان گاه به واسطه تبدیل زمین های خرده مالکین به املاک وسیع متعلق به زمین داران بزرگ و نیز به جهت درگیری در جنگها، کشاورزی دچار رکود میشد. در این گونه مواقع دولت با توجه به تجارت و اخذ عوارض گمرکی، می کوشید کمبودها را جبران کند."(1)

▪تجارت و صنعت دولت اشکانیان

"ایران در دولت پارت تجارت زیادی با روم داشت و در سرحد گمرک خانه ای بود، که امتعه ورودی و صدوری بدانجا وارد و در کتابچه هائی که مخصوص این کار بود، ثبت می شد. در شهرهای بزرگ مواظب ورود اشخاص خارجی بودند، اسامی آنها را ثبت می کردند و دروازه بان ها در این باب را پرت میدادند. تجارت با روم به توسط تجار به عمل می آمد و مال التجاره ای که به روم میرفت، عبارت بود از: منسوجات گوناگون و ادویه و قالی و قالیچه و پارچه های ابریشمی."(2)
"پارچه های ابریشمی ایران را بزرگان رومی خیلی استعمال می کردند. پلین گوید، که قالیچه های ایران از رنگ های مختلف به قیمت های گزاف فروخته می شد و زینت تصور رومی بود. در میان مال التجاره ایران، که به روم میرفته، اسم صمغ و کتیرا و جگن معطر نیز برده شده. نانی از روم به ایران وارد می شد، که رومیها آن را نان پارتی می نامیدند. این نان خیلی سبک و متخلخل بود. در میان امتعة دیگر، که از روم به ایران وارد می شد، فلزات و چیزهائی، که در کارخانجات رومی درست می کردند، زیاد بود."(3)
در باب صنعت پارتی چیز کمی می توان گفت و آن هم راجع به پارچه های ابریشمی وقالی و قالیچه است، که بالاتر ذکر شد.
"از تجارت ایران با ممالک دیگر (غير از روم) اطلاعاتی از دوره پارتی نیست و نمی دانیم چه به ایران وارد و چه از آن صادر می شده، فقط در نوشته های چینی در یک مورد از روابطی که با دولت اشکانی داشته اند ذکری شده و آن هم راجع به زمان مهرداد دوم است.در این زمان (بین ۱۲۰ و ۸۸ ق.م) در دفعه اولی سفارتی به ایران آمده و نیزدر ۹۷م. کان پینگ نامی از طرف سردار معروف چینی (پان چااو) به ایران و روم فرستاده شده.این سفیر از شهر صددروازه و همدان تا بابل رفته و می خواسته خلیج فارس تا خلیج عقبه در دریای احمر از راه دریا برود، ولی بعد منصرف شده. چنین به نظر می آید، که دولت پارتی وقتی نخواسته چینی ها راههای دریایی را بدانند و بعد از چندی باز سفیری آمده و می نویسد (تاتسن) یعنی رومی ها می خواهند از راه ایران با چین تجارت نمایند، ولی
( آتسیه) یعنی پارتی ها مانع اند و می خواهند، که تجارت ابریشم چین توسط آنها بشود. بعد دیده می شود، که به واسطه این ممانعت امپراطور روم مارک ارل آنتوان در ۱۶۶م. مال التجاره ای مثل استخوان فيل و لاک پشت از راه هند و چین می فرستد. این اطلاعات دلالت میکند، بر اینکه ایران واسطه تجارت بین شرق و غرب بوده و پارتی ها می خواسته اند، این مقام مهم اقتصادی را حفظ کنند. بطور کلی باید این نکته را در نظر داشت، که چون فلات ایران پلی است، که آسیای بالاخص یعنی آسیای بزرگ را با بین النهرین و آسیای صغیر و سوریه اتصال می دهد، همیشه ایران واسطه مبادلات آسیا بااروپا بوده و تجارت ترانزیت از راه ایران به عمل می آمده، ولی بعد از باز شدن راه های دریائی و حفر کانال سوئز خصوصا، به مروز از این مقام افتاده است."(4)

منابع:

1.موسوی بجنوردی،کاظم،تاریخ جامع ایران(جلد دوم)،مرکزدائره المعارف بزرگ اسلامی،۱۳۹۳،ص۳۵۷و۳۵۸

2.حقیقت،عبدالرفیع،پانصد سال حکومت اشکانیان،کومش،۱۳۹۴،ص۳۷۳

3.همان،ص۳۷۳و۳۷۴

4.همان،ص ۳۷۴