همانطور که می دانیم ما درباره تاریخ اشکانیان با فقر منابع رو به رو هستیم و اطلاعات زیادی درباره ی این پادشاهی بزرگ و طولانی مدت نداریم.درباره ی ساختار سیاسی اشکانیان باید گفت که در این پادشاهی قدرت شاه نسبت به حکومت های قبل و پس از خود کم تر است و "قدرت شاه محدود بود.دو شورا وجود داشت که شاه می بایست همواره آن ها را طرف مشورت قرار دهد.اعضای این دو شورا منصوب شاه نبودند،بلکه حقوق آنها به واسطه تولد یا مقام آن ها به ایشان تعلق داشت.یکی از این دو شورا،مجلس خاندانی یا مجمع همه اعضای مذکر بزرگسال خاندان سلطنت،و شورای دیگر مجلس برگان روحانی و غیر روحانی بود.این دو مجلس به همراه هم تشکیل مجلس بزرگان را می دادند که تا حد قابل ملاحظه ای بر شاه نظارت داشت.موافقت مجلس بزرگان در تعیین شاه جدید لازم بود."۱ همانطور که گفتیم قدرت شاه زیاد نیست و این مجلس است که می تواند شاه را عزل کند و به جای وی شخص دیگری را بنشیند.و" با اینکه شاه شخص اول کشور بود،در حقیقت قدرت اصلی و پنهان در دست شورای خانوادگی(مجلس مردان کبیر خانواده شاهی)و مجلس مهستان(مجلس اشراف یا سنا)است و مجلس خردمندان و مغان."۲ و این مجلس ها هستند که شاه را زیر نظر داشتند. ولی این مجلس نمیتوانست هر کس را به عنوان شاه انتخواب کند و "شاه می بایست از خاندان اشکانی باشد.به نظر می رسد که عملا قانون عادی جانشینی موروثی اجرا می شد،مگر در موردی که شاهی می مرد و پسری بزرگسال نداشت.در این حالت،مجلس بزرگان برادر او،و اگر برادری نداشت،عموی او به سلطنت تعیین می کرد."۳ و حتما باید شخصی از خاندان اشکانی را برای سلطنت انتخواب می کردند.اگر شاهی که قدرت را دست داشت نمی توانست کشور را اداره کند و "اعضای مجلس بزرگان اگر شاهی را نمی پسندیدند،در صورت برخورداری از قدرت کافی،او را عزل می کردند و فرد دیگری از خاندان اشکانی را به سلطنت می نشاندند."۴ همانطور که معلوم است شاهان اشکانی باید تمام سعی خود را می کردند تا کشور دچار آشوب و مشکل نشود چون در این صورت از پادشاهی عزل می شد پس به همین دلیل شاهان از خوشگذرانی بیش از اندازه خودداری می کردند و شاید هم به همین دلیل است که این شاهنشاهی مدت زمان طولانی بر ایران سلطنت کرده است."حق گذاشتن تاج بر سر شاه،متعلق به خاندان سورن از خاندان های بزرگ‌ پارتی بود."۵ این خاندان یکی از خاندان های مهم در آن دوران بوده است و هر پادشاهی که انتخواب می شده است این خاندان تاج گذاری می کرده اند.آن قلمرو عظیم مانند این زمان به چند استان و شهرستان و روستا ولی با نام های مختلف تقسیم می شده است و "قلمرو اشکانی به نوزده ایالت تقسیم می گردید.در راس هر ایالت یک والی با عنوان ویتاکسا یا بیتخش یا پیتیاخسی(هر سه به معنی فرمانده سواره نظام و حاکم شاهی)یا نخوذار یا نوخذار(هر دو به معنی دارنده نخستین جایگاه)حکومت می کرد،که از سوی دولت مرکزی منصوب می گردید.هر ایالت به تعدادی هیپارخی تقسیم می شد که اداره هر کدام با یک هیپارخ بود،و هر هیپارخی به شماری استاتما تقسیم می گردید که هر استاتما شامل چند دهکده بود."۶ و نفوذ شاهان اشکانی در هر کدام از آنها به یک‌نحوی بود.و "دامنه قلمرو و قدرت شاهان اشکانی در کل کشور متغیر بود و بستگی به قدرت آنها در دربار خود داشت.هر گاه شاهی در درون دربار خود ضعیف می شد از نفوذ او بر فرمانروایان و شاهک های محلی کاسته می شد و هر گاه شاه نیرومندی تکیه بر تخت می زد انسجام و هماهنگی بیشتری میان استانها و شبه استانهای کشور پدید می آمد."۷ و اگر شاه قدرتمند بود همه ی ایالت ها از او پیروی می کردند ولی اگر شاه قدرت کاعی را نداشت ساتراپها هر کدام به نحوه ی خود کشور را اداره می کردند.به اداره ی شهر های یونانی هم باید پرداخته شود و"پولیس ها یا شهرهای یونانی نشین در دوره اشکانی نیز همچنان موجودیت داشتند و خود مختاری و تشکیلات داخلی خود را حفظ کرده بودند"۸ و "هر پولیس دارای یک شورا بود که بر شهر حکومت می کرد و اعضای آن را اهالی از میان ثروتمندان و تحصیل کرده ترین همشهریان انتخواب می کردند.در هر پولیس دو حزب فعالیت می کردند،یکی حزب شاهی و دیگری حزب شهری."۹ و درباره ی ساختار اداری اطلاعات ما بسیار اندک است و"با این که درآن دوران زبان یونانی در ایران عصر پارتیان نیز مانند دیگر کشورهای شرقی بمنزله (زبان عمومی،زبان مشترک)بوده معهذا تنها لسان رسمی شمرده نمی شد،و در امور داخلی کشور پارت زبان پارتی که یکی از لهجه های شمال غربی ایران بوده بمراتب رایجتر بوده است."۱۰ و در"نامه بسیار گرانبهایی که در سال ۱۹۳۲ میلادی در ویرانه های شوش پیدا شد نه تنها به گونه غافل گیر کننده ای ما را به یک شاه اشکانی نزدیک می کند،بلکه از وجود شورای شهر آگاه می کند.این نامه که امروز در موزه لوور نگه داری می شود،از سوی اردوان سوم در سالهای ۲۱-۲۲میلادی به زبان یونانی بر سنگی از مرمر خاکتری به دو نفر از بزرگان شهر به نامهای آنتیوخوس و فرهاد و مردم شوش(شورای شهر)نوشته شده است."۱۱ و ثروت هم نقش اساسی در رسیدن افراد به مقام ها داشته است و "ثروت شرط رسیدن به مقام ،از آن میان مقام خزانه داری،بوده است."۱۲

۱-میر سعیدی،نادر،،سلوکیان و اشکانیان،ققنوس،۱۳۸۷،تهران،صفحه۷۷

۲-رجبی،پرویز،تاریخ ایران در دوره سلوکیان و اشکانیان،پیام نور،۱۳۸۳،تهران،صفحه۱۲۱

۳-میر سعیدی،نادر،سلوکیان و اشکانیان،ققنوس،۱۳۸۷،تهران،صفحه۷۷

۴-همان۷۸

۵-همان

۶-همان۱۲۱

۷-رجبی،پرویز،تاریخ ایران در دوره سلوکیان و اشکانیان،پیام نور،۱۳۸۳،تهران،صفحه۱۲۵

۸-میر سعیدی،نادر،سلوکیان و اشکانیان،ققنوس،۱۳۸۷،تهران،صفحه۷۹

۹-همان

۱۰-دیاکونوف،م.م.،اشکانیان،پیام،۱۳۵۱،تهران،صفحه۱۱۶

۱۱-رجبی،پرویز،تاریخ ایران در دوره سلوکیان و اشکانیان،پیام نور،۱۳۸۳،تهران،صفحه۱۲۳

۱۲-همان۱۲۴