راجع به مذهب پارتی ها و شاهان اشکانی اطلاعات خیلی کم است،پیرنیا می گوید

"با وجود این از کلیه اطلاعاتی که به ما رسیده چنین بر می آید که پارتی ها قبل از این که به ایران بیایند و زمانی که با سکا ها معاشر یا همجوار بودند ،مانند سایر آریان ها عناصر را می پرستیدند و پرستیدن آفتاب و ماه و ستارگان در مذهب آن ها داخل بود.بعد که به ایران آمده با مردم دیگر ایرانی معاشر شدند و هرمز پرستی مذهب آن ها گردید."۱

"سلسله پارت که از نواحی خارجی ایرانی ،مسکن عناصر بدوی ایرانی ،نشئت گرفته بود می بایست معتقدات ابتدایی پرستش خورشید و ماه را با خود همراه آورد.تثلیث اهورامزدا ،مهر و ناهید که در زمان هخامنشیان پرستش می شد،به نظر می رسد که در زمان پارتیان نیز مورد توجه دین عمومی و یحتمل دین رسمی بوده است ."۲

در نظر اشکانیان مهر نگهبان خاندان شاهی بود .مردم پارت در معابد ،تصویر پادشاهان خویش را در ردیف تندیس های مهر و ماه قرار می دادند و آن را ستایش می کردند.پس از آن که به دین زرتشت در آمدند به ستایش اهورا مزدا و دشمن داشتن اهریمن نیز معتقد شدند و آتش را نیز گرامی داشتند و به همین سبب طبقه مغان در دولت اشکانی مورد احترام و صاحب اقتدار و نفوذ بود.با این وصف رفته رفته ستایش آتش و نگاهداری آن در میان اشکانیان منسوخ شد به طوری که مردگان خود را به آتش می سوزاندند و این عنصر مقدس را با چست و پلید آنان آلوده می ساختند.اشکانیان به پیروان صاحب مذاهب و ادیان آزادی کامل داده بودند .همان طور که دوران این سلسله پیروان ادیان توحیدی مانند یهودیان و هم چنین یونانیان در مورد انجام مراسم و آداب دینی خود آزادی تمام را داشتند."۳

هنگامی که اسکندر بر ایران تاخت و درنتیجه ی هجوم او و پادشاهان سلوکی ،رب النوع پرستی در این کشور راه یافت ،از پذیرش شیوه مذهبی آنان نیز خودداری نکردند.با این مقدمه می توان نتیجه گرفت که کیش اشکانیان آمیزه ای از آئین های مورد اشاره بوده است.پرستش آفتاب و ماه در میان اشکانیان معمول بود.۴

در دوره اشکانی ،یهودی ها در تمام کشور های آسیای غربی متفرق بودند و توانستند مذهب خود را توسعه دهند .فکر زروانی ،که در ایران از حدود دو قرن ق.م رایج شده بود ،به فلسفه زروان یا زمان بی کران معتقد بودند و می گفتند که همه اشیا در حدود زمانه پدید آمده و ممکن نیست که از آن بیرون باشند.

اما این را هم باید بکوبم در زمان اشکانیان نیز مذهب رسمی وجود نداشت ،بنابر سنت دوره هخامنشی مذهب آزاد بود چنانچه یونانیان مقیم ایران ،مذهب ایرانی داشتند .خود پادشاهان اولیه اشکانی مذهب ایران باستان پیش از زرتشت را داشتند و میترا و آناهیتا را ستایش می کردند.

 

۱.پیرنیا حسن،تاریخ ایران باستان ،انتشارات نگاه ،تهران،۱۳۸۶،صفحه۲۱۹۵

۲.گیرشمن رومن ،ایران از آغاز تا اسلام ،ترجمه محمد معین ،انتشارات علمی و فرهنگی ،صفحه ۳۱۸ و ۳۱۹

۳..رضایی ،عبدالعظیم،تاریخ ده هزار ساله ایران ،جلد اول،انتشارات اقبال ،صفحه ۳۱۰

۴.همان صفحه ۳۱۰ و ۳۱۱