دولت اشکانی از دو نوع ممالک ترکیب یافته بود ،از ممالک پارت و ممالک تابعه ممالک تابع خود دو جور بود.

"۱.ممالکی که از ایالت و دولت پارت به شمار می آمدند و برای هریک از آن ها یک نفر والی یا ویتاکس معین می شد.

۲.ممالکی که تابع پارت بودند ولی ولات پارت آن ها اداره نمی کردند با این ها پادشاهانی داشتند که دست نشانده شاهان اشکانی بودند."۱

" شاه اشکانی می بایست با دو مجلس شور کند یکی را نویسندگان رومی شورای خانوادگی نامیده اند و دیگری را مجلس سنا  (مجلس شیوخ).اولی از اعضای ذکور خاندان سلطنتی که به حد رشد رسیده بودند ترکیب می یافت و انتخاب آن ها منوط به میل شاه نبود .دیگری از مردان پیر و محبوب و روحانیون بلند مرتبه قوم پارت بود ."۲

سوم مجلس هم بود که از هر دو مجلس ترکیب می یافت و آن را مغستان یا مجلس بزرگان می نامیدند. 

تعیین شاه اشکانی انتخابی بود و می بایست هر دو مجلس با هم انعقاد یافته شاه را انتخاب کنند ولی این مجلس یعنی مجلس مهستان مقید بود که شاه را از خانواده اشکانی برگزیند .

"ترتیب انتخاب شاهی ،پس از فوت شاه عملا چنین بود که پسر شاه متوفی به تخت می نشست مگر در دو مورد یکی آنکه پسر شاه متوفی به حد رشد نرسیده باشد و دیگر در موردی که لیاقت سلطنت را دارا نباشد."۳

در این وقت مجلس مهستان برادر شاه را انتخاب می کردند در حکومت اشکانیان این اتفاق چند بار رخ داده است مانند مهرداد اول ،ارد اول ،اردوان سوم

تاج را باید شخصی که رئیس خاندان سورن بود بر سر شا می گذاشت. همین که تاج بر سر شاه می گذاشت شغل سپهسالاری کل قوای مملکتی را نیز بر عهده داشت.مهستان یا شورای بزرگان از خویشان نزدیک شاه ،مانند پسران و برادران او نیز نمایندگان خاندان های بزرگ و موبدان بزرگ تشکیل می شد.پارتیان دارای قشون منظم نبودند و ترکیب قشون آنان انعکاسی از وضع اجتماعی کشور بود.هر فئودال بزرگ دارای قشون حقیقی خاص خود بود و در وقت محاربه با اتباع و مردان آزاد و بردگان خود شرکت می کرد.به طور کلی قشون پارتی ،قشون تدافعی بود و برای جنگ های تهاجمی تربیت نشده بودند و همچنین اطلاع آنان از آلات محاوره مقدماتی بود .

"ظاهرا اشکانیان سپاه منظمی نداشتند و چون جنگی روی می داد نیروی لازم خود را از کشورهای تابع خویش گرد می آوردند ."۴

"هفت خاندان بزرگ در امور دولت نقش مهمی را ایفا می کردند و گذشته از خاندان اشکانیان مهم ترین آن ها عبارت بودند از سورن ،قارن و اسپهبد .این سنت را ظاهرا پارت ها از هخامنشیان به ارث برده بودند ،زیرا که در دولت ایشان نیز هفت خاندان بزرگ میان اقران برگزیده شمرده می شدند."۴

در باره تشکیلات اداری اشکانی متاسفانه اطلاعاتی در اختیار ما نیست

 

۱.پیرنیا حسن تاریخ ایران باستان ،انتشارات نگاه ،سال ۱۳۸۶،تهران ،صفحه۲۱۶۱

۲.همان صفحه ۲۱۶۳

۳.همان صفحه ۲۱۶۳ 

۴.گیریشمن،ایران از آغاز تا اسلام ،ترجمه محمد معین ،انتشارات علمی فرهنگی صفحه ۳۰۹

۵.دیاکنوف میخائیل ،تاریخ اشکانیان،ترجمه کریم کشاورز ،انتشارات پیام،تهران ۱۳۵۱،صفحه ۶۱