ساخار ارتش و فنون جنگی اشکانیان
سازمان ارتش اشکانی دارای ضعف مرکز بود. سپاه اشکانی از تربیت نظامی و صفوف متشکل، متمرکز و سازمان یافته ترکیب نمییافت. در نبردها سپاه دولت اشکانی از سربازانی تشکیل میشد که زیر دست آزادگان و فرمانروایان محلی هر کدام از گوشهای از کشور به درگاه شاه میآمدند و بیشتر به فرمانروایان محلی خود وفادار بودند تا به شاه. این جوهر فئودالی و نداشتن نظام فرماندهی متمرکز در نبردهای اشکانیان بارومیان و به خصوص در دورههایی که دچار جنگهای داخلی بودند تأثیرگذار بود. بسیاری این شیوهٔ سازماندهی را به خاطر پیشینهٔ تاریخی و زندگی قبیلهای و دشتنشینی اشکانیان میدانند. اشکانیا ابداع کننده جنگ ای چریکی بودند
اسبهایی که اشکانیان پرورش میدادند از بهترین اسبهای زمان خود و مایهٔ رشک دیگران بودندهمانطور که گفته شد سواران سنگیناسلحهٔ اشکانی و اسبانشان زرههای فلزی سنگینی بر تن داشتند که سرتاپایشان را میپوشاند. آنها همچنین ساز و برگ و اسلحهٔ بسیاری حمل میکردند. اشکانیان اسبهایی را پروش میدادند که بتواند این سنگینی را تحمل کنند و در کارآییشان نیز خللی ایجاد نکند. اشکانیان بخش بزرگی از پیروزیهای خود را مدیون این اسبهای چالاک، قوی و باهوش میدانستند.
"چون به ارتش یا سپاه اشکانی می پردازیم میبینیم که آگاهی های ما بسیار ناقصاست و میتوان در بازسازی ارت پارتیا ساما کهر هامنشی یا دوران خیرتر ساسانی بهره جست زیرا که سازمان هخمنشی بابهره گیری از جنگاوران مزدور که در دوران سلوکی ادامه یافت در هم ریخت. ما می تون گفت گوه ای سازمان واح های ده دهی همچنان در زمان پارتیان ادامه یافت و ارتش فرماندی داشت به نام سپاهبد ونیز فرمانده ی سواران به نام سبری ه بنابر مندرجات منابع کهن یوننی و لاتینی بسیار بر جسته بو.دربخشهای مرزی ماد نسا به قبهای سپاه بریخوری مانند مرزبان فرانده دژ یا دژبان که اولی شایدفرماندهی سپاهیان را برعهده داشت و دومی فرمانده دژ بود"(1)
ازمنابع کهن در می یابیم ک شیوه ی جنگی سواره نظام که بر دشمن می تاخت و بی درنگ دست به گریز میزد و در ان حال به دشمن قیقاجی از پشتزین تیر اندازی میکرد اثری شگرف در رومیان برجای گذاشت و خدنگ پارتی ضرب المثل گشت.
"اگرچه شاید از دیدگاه بیگانگان چنین می نمود که سربازان ساده همان پیروان یا بردگانی بودند که به دنبال بزرگان به جنگ می رفتند سرشت فیودال جامعه پارتی در سراسر تاریخ زبانزد همگان شده است ولی هیچ شاهدی از چگونگی ان در دست نداریمکه با فیودالیسم رایج در اروپا ی غربی تا چه حدی مانند بوده است فیودالیسم پارتی گویا ساده تر بوده است که در ان روستاییان متعلق به یک مالک به پیروی از او و همچنان جنگاوران به هنگام ضرورت به پیکار می رفند.ام برای حدس و گمان بیشر مابع در دسترس نداریم."(2)
منابع
(1)تاری باستانی ایران ریچارد نلسون فرای مسعد رجب نیا صفحه 361 و 362
(2) تاریخ ایران باستان میخاییل میخاییلوویچ دیکونوف نرجمه روحی ارباب